Yaraların Pratik Tedavisi

Yara nedir. Batma ve kesik yaraları.
Enfeksiyon tehlikesi: Tetanos aşısı, ne zaman ve nasıl.
Gaz bezleri ve bantlar nasıl uygulanmalı.

Genel olarak bir yara nasıl tarif edilir?
«Derinin travmatik kökenli bir devamsızlığı» şeklinde tarif e
dilir.
O halde bir yara daima bir travmaya mı bağlıdır?

Evet, bütün yaralar bir travmadan ileri gelir. Kendiliğinden olma yaralar yoktur.

O halde abseler gibi kendiliğinden olma rüptürlere (yırtılma, patlama) ne ad verilir?

Bunlar bir birikimin dışarı çıkış yeridir. Bu açıklık kapanmaya yüz tutmayıp dışarı cerahat akıtmaya devam ederse fis-tüle dönüşür. Varislerin rüptürü durumunda, iyileşme geciktiği takdirde ülserden söz edilir.

Bir spontan toplardamar kanaması hâlinde yaradan söz edilebilir mi?

Varis yırtılmasından (rüptüründen) söz etmek daha doğrudur.

Eğer bir ameliyat yarası tekrar açılırsa?

Ameliyat yarasının diyastazından sös edilir. Ameliyat dikişlerinin atması pek olağanüstü durumlarda görülür. Genellik le dikişler tutar. Eğer bir diyastaz olursa dokular çok az dirençliymiş demektir, veya sikatrizasyonda bir gecikme olmuştur ya da zayıf bir noktada çıkış yerini kazan bir alt birikim mevcuttur.

Deri altındaki damarlara ulaşüırsa yalnız yara mı kanar?

Hayır, aynı zamanda derinin kendi de kanar. Çünkü epiderm adı verilen en yü-
zeysel tabakanın altında derma adı verilen kanı bol bir tabaka bulunur.

Derinin hemen altında ne vardır?

Atardamarlar, toplardamarlar, lenf damarları ve sinirlerle dolu, bulunduğu merkeze göre esnek ve az ya da çok yağlı bir tabaka olan alt deri vardır. Daha altta kemikler, tendonlar (kasların kemiklerle yapışmasını sağlayan yapılar) ve kasları örten örtüler bulunur. Vücudumuzun bu su geçirmez ve esnek örtüsü deri, kısmen alt deri üzerinde yayılır.

En küçük yaralar nelerdir?

Herhangi bir şeyin, meselâ bir çivinin «batırmasından ileri gelen yaralardır. İğne yapılması (enjeksiyon) bir batma yarasıdır.

Meydana geliş mekanizmaları nedir?

Bu tip yaralar, derinin esneklik direncini aşacak şekilde belli bir alan üzerine kuvvet uygulanmasından ileri gelir.

Nasıl tedavi edilirler?

Genellikle lokal bir temizleme ve yaranın çabuk iyileşmesi için küçük bir bant yapıştırılması yeterlidir.

Tehlikeli batma yaraları nelerdir?

Meselâ bir ayakkabı iğnesinin (tamir için) açtığı bir yarayı düşünelim. Bu, iç organlarda birtakım lezyonlara yol açacak derecede derinlere girebilir.

Daima tetanos aşısı gerekli midir?

Evet, tetanosa karşı korunma daima her yarada göze alınmalıdır. Çünkü tetanos basili yanlız tarım toprağında yaşamakla kalmayıp her çevredeki tozda mevcuttur.

Tetanos sporları nedir?

Tetanos basilinin yaşadığına ait bir delildir. Yaşaması için uygun nemlilik ve ısı şartlarının bulunmaması hâlinde içerdiği suyu dışarı verir ve içinde hayatın mevcut olduğu bir çeşit topçuk hâline gelir. Yani vejetatif şekilden spor (üreme cisimciği) şekline geçer.

Tetanos sporları aynı şekilde tehlikeli midir?

Evet. Çünkü aynı basilin değişik bir görüntüsünden başka bir şey değildir. Çevre şartları elverişli olur olmaz şişer ve yeni hayatına döner. Tetanos basilinin, anaerob olduğunu, yani oksijen yokluğunda da yaşayabildiğini unutmamak gerekir.

Peki oksijen, gezegenimiz üzerinde her hayat şekli için gerekli değil midir?

Evet, hayatın oksitleyici prosesler temeline dayanması nedeniyle anaeroblar için de gereklidir. Ancak bu özel mikroskobik varlıklar için son derece az miktarda gereklidir. Çevrelerindeki maddelerden tek başlarına elde edebilirler.

Kesikler, tehlikeli yaralar mıdır?

Evet, genellikle «kesik» yaraları tehlikelidir. Bu arada çok tehlikeli olanları da vardır.

Kesik yaraları ne şekilde sınıflandırılır?

Çeşitli kriterlere göre sınıflandırılabilir.

Derinliklerine göre şu şekilde bir sınıflandırma yapılabilir:
1) Yüzeysel: Deride sadece bir kesik söz konusuysa. Yavaş yavaş tedavi edilir. Fonksiyonel değişiklikler belirmediği takdirde tetanos aşısını düşünmekten başka yapacak şey kalmaz.
2) Derin: Deriyi aşmışsa, alt deri ve alt yapıları ilgilendiren bir durum söz konusuysa. Tendon lezyonları sık görülür. İlk yardımda tedavi gereklidir.
3) Delici nitelikte: Göğüste omurgalar arasında ve karında olduğu gibi kas duvarını veya kafa kaidesi ya da sternum gibi kemik duvarlarını aştığı takdirde. Tedavi için vakit kaybetmeden hastahaneye gidilmesi gereklidir.
4) Delip geçici nitelikte: Meselâ bir el veya bir kol gibi, bıçak bir taraftan girip diğer taraftan çıkarsa. Tedavi ve âcil yardım gereklidir.

Bant, doğrudan doğruya yara üzerine konur mu?

Âcil bir tedavi olması nedeniyle deri, dezenfekte edildikten sonra kurumaya bırakılıp doğrudan tatbik edilebilir. Yarayı korumak için üzerine bir gaz bezi konması, ya da yaranın üzerine gelen kısmın makasla kesilip inceltilmesi yerinde olur.

Bantlar daima gergin mi olmalıdır?

Burada fonksiyonlarının, bir yaranın iki kenarını yaklaştırmak olması nedeniyle bu durumda gergin olmalıdır. Bir kenardan bastırılır, sonra iki parmakla kesik yaklaştırılarak yaranın üzerinde geçirilip diğer kenardan yapıştırılır. Bir başka durumda, bir sargıdan sonra bir bandın ucunun sabitleştirilmek istenmesidir: Uç, yatay şekilde paralel iki ya da üç plasterle tutturulur.

O halde katlanmış bir gaz bezinin ya da bir pansımanın tutturulmasında plasterler gevşek mi olmalıdır?

Evet. Pansımanlar, plasterlerle bastırılmamalıdır. Kanayan bir yaraya bastırmak gerekiyorsa bu, sargılamak suretiyle yapılmalıdır.
Plasterler, koruyucu «düz pansımanlar» için kullanılır.

İlaçlı bantların yararı var mıdır?

Ortada bulunan gaz bezinde antibiyotikler bulunmaması şartıyla evet: Genel yoldan uygun bir korunma olmaksızın lokal uygulanan antibiyotiğin, bakteri dirençlerine daha kolay yol açtığı gösterilmiştir.

Plasterler, daima belli bir doğrultuya göre mi yapıştırılman, yoksa en kolay nasıl gelirse öyle mi konmalıdır?

Gaz bezinin etrafında, yapışkan bir kenarı olan ve genellikle yara doğrultusunda konan ilaçlı plasterler bir yana bırakılırsa, hareket sırasında deri kıvrımları rahatsız olmayacak şekilde bir yapıştırma uygulanmalıdır. Karın veya bir eklem üzerine dikey olarak uygulanmış bir bant, yatay yapıştırılmış bir başka banttan daha kolay çıkar.

«Yay şeklinde» ve «kenarlı» yaralar nasıldır?

Yay şeklindeki her kesik yarasının açılma ihtimali bulunduğu söylenebilir. Kalkan kısım, kenardır. Böylece «yay şeklinde bir kesik yarası», «kenarlı bir yara»-ya dönüşebilir.

Deri kenarları koparılır mı?

Hayır. Bir plastik cerrahı tarafından düzeltilmelidir. Basınç yapıcı bir sargıyla sınırlandırmak gerekir. Maddenin ne olduğunu bilmeksizin deri kenarlarını kaldırmak, bir yaraya ağır şekilde zarar verme riskini meydana getirir.

Madde kaybıyla kesik yaraları nelerdir?

Derinin yüzeysel bir kısmının kalktığı yaralardır. Bu durumda yara, çok kanayan bir disk görünüşündedir.

Nasıl bir tedavi uygulanır?

Doğrudan doğruya bir kompresyon ve sıkı bir bağla pansıman yapılır. Bu arada kanayan noktanın, kalpten daha yüksek bir düzeye kaldırılması gerektiği unutulmamalıdır.

Başka yara tipleri var mıdır?

Evet, diğer başlıca yaralar ezik yırtık yaralar ve ateşli silahların yol açtığı yaralardır.

Bir yara ne zaman ezik-yırtık şeklinde tanımlanır?

Bu yaraya yol açan mekanizma çok kuvvetli bir sıkıştırma sonucunda ortaya çıktığı takdirde derinin karşısında yer alan kemik yüzeyi kırılır. Birinci hareket ezilme, diğeri yırtılmadır. İşte bu nedenden ötürü ezik-yırtık yaralan terimi kullanılmaktadır.

Bunlar yalnız bir düşme ya da bir kaza sonucu mu ortaya çıkar?

Hayır. Ezik-sıkışma-kırılma dinamik prosesi, bir düşme veya bir kazanın yanı-sıra, belli bir engel karşısında çok fazla hızı olan vücudun sadmesi sonucunda gelişebileceği gibi, daha düşük hızda hareket eden veya duran cisim karşısında bir
sadme sonucunda da ortaya çıkabilir. Meselâ klasik sopa darbesi.

Ne tip önlemler uygulanabilir?

Bu gibi durumlarda yaranın, en küçük hasar olduğunu kabul etmek gerekir. Bu nedenle bir ilk yardım merkezinde tedavi en uygun olanıdır. Bunlar steril bir gaz beziyle tampone edilecek yaralardır. Çoğunlukla yabancı parçalar, ufak taşlar temizlenir.
Bu arada sargıyla fazla basınç yapmamak yerinde olur.