Kırık bir kemiğin devamlılığının kesilmesidir.

Bir kırıktan şüphe edilmesine yol açan klinik belirtiler nelerdir?

Basit palpasyon (elle muayene) veya bir hareket karşısında belirli bir ağrı ve hareket edememe hâlidir.

Kırık bir kemik, her zaman bölünmüş halde midir?

Bölünmüş halde bulunması kesin gerekli değildir. Bütün kırıktan söz edilir. Bu durumda kırık, şekil değişikliklerine sebebiyet vermemekle birlikte ağrılı bir iltihaplanma söz konusudur.

Gerçekte bölünmüş olan bütün kırıklar var mıdır?

Tabii. Travmatoloji çok çeşitli gözlemlere imkân verir: Çok parçalı bir kırık, bir bütün görüntüsü verebilir. Ancak parçacıklar kötü yerleşmiş olabilir veya baş-aşağı haldedir.

Gerçekte bütün halde bulunan, bölünmüş kırıklar var mıdır?

Tam anlamıyla hayır. Ancak gençlerde görülen birtakım kırıklar, radyografik gözlemde bu şekilde görünebilir. Bunu düzeltmek için kemiği, doğal doğrultusuna getirmek yeterlidir.

Bir kemiğin kırık noktasına ne denir?

«Kırık odağı» denir. Karşılaşan uçlardan gövdeye yakın olan «proksimal uç», diğeri, daha uzakta olan «distal uç» adıyla bilinir.

«Kırık odağı» neden şişer?

Çünkü kemik, kendi içinde dahi da-marlanmış haldedir. Merkezi omuriliktedir. O halde her kırık, çok hafif de olsa bir lokal hemorajiye sebebiyet verir.

Kırık bulunmadığı halde kemik kanamaları meydana gelebilir mi?

Evet, meselâ bir ezilme periyosta şiddetli bir basınç yapabilir. Periyost, kemiği çevreleyen yapışkan zardır. Basınç sonucunda zarın iç tabakasındaki küçük damarlar çatlar.

Travmatolojide «sadmeler» nasıl tanımlanır?

Basit veya hematomlu ezikler şeklinde tanımlanır. Deri ve kasların veya başka dokuların, kemiklerin sert tabakası karşısındaki basıncından oluşurlar. Bu arada tegümentler zarar görebilir. Ancak kemik direnci yenik düşmedikçe, kırıktan söz edilemez.

Halk dilinde «burkulma» olarak bilinen olayı hekimler ne şekilde tanımlar?

Tıp dilinde «distorsiyon» adı verilen bu olayın basit ve karmaşık şekilleri vardır. Yırtılmalar ve bağlarda zedelenmeler meydana gelebilir.

Yine halk arasında «çıkık» olarak bilinen olay ne şekilde açıklanabilir?

Bu, burkulmadan daha ciddi bir lezyon, bir «lüksasyon»dur. Çünkü daima bağlar ve kapsül yırtılmaları söz konusudur. Lüksasyon, bir eklemin başlarının yanlış bir pozisyonda bulunması hâlidir. Lüksasyonda, artikülasyon değişikliğe uğrar ve daha önceki hâline dönmez.

Bir çıkık ağır olabilir mi?

Bazan bir kırıktan daha ağır olabilir. Çünkü daha karmaşık ve daha yavaş iyileşen bir olaydır. Bu arada çıkık açık halde bulunabilir. Yani eklem başları veya bunlardan biri, bir deri yırtığından dışarı çıkabilir.

İlk bakışta burkulmalar, çıkıklardan nasıl ayırt edilir?

Burkulmuş bir eklem ağrı hisseder ve bazan herhangi bir tümefaksiyon (şiş) tarafından deforme edilmemiş halde bulunabilir. Genellikle şişlik, ikinci bir zamanda ortaya çıkar. Ağrı, hareketliliği tam engelleyecek tarzda değildir. Ancak bazı hareketlerde ağrı duyulur. Halbuki çıkıkta eklem, görünür derecede yerinden dışarıdadır. Deforme haldedir. Bütün hareketler engellenmiştir.

Bir burkulmaya ilk anda ne şekilde müdahale edilir?

Oldukça sıkı bir bağ uygulamak suretiyle hareketsizleştirilir.

Sarılmış bir burkulma kesin dinlenme mi gerektirir, yoksa hareket edilebilir mi?

Dinlenme, daha hızlı bir iyileşmenin sağlanması için bir kuraldır. Böylece hareketler, özellikle eforlar ve yük kaldırma engellenir. îçine pamuk doldurulmuş sargı, hareketsizlik için yapılır.

Burkulma vakalarında her zaman için bir radyografi gerekli midir?
Radyografinin yapılması her   zaman için iyidir. Çünkü bazan ufak kemiksi ayrıklar vardır. Bu durumda hareketsizlik kesin şekilde sağlanmalı ve bir ortopedi uzmanı tarafından izlenmelidir.

Pomat sürülmemeli midir?

Hayır. Burkulmanın sebebiyet verdiği zararlar, deri düzeyinde değildir. Çok daha derinlerde, bağlar ve artiküler kapsül düzeyindedir. Bir burkulma, ortalama beş ilâ on beş gün arasında iyileşir. Bazan bir kırık için gerekli zaman kadar bir süre söz konusu olabilir.

Sıcak tatbikleri iyi gelir mi, yoksa soğuk tatbiki mi yapılmalıdır?

Soğuk tatbiki daha iyidir. Sıcak tatbiki veya friksiyonlar ve masajlar, iltihaplanma hâlini kötüleştirmek ve lokal kan boşalımını fazlalaştırmaktan başka bir şeye yaramaz.

Dinlenmeden başka ne gibi tavsiyelere uyulmalıdır?

Daima doktor reçetesine uygun olarak ağrı kesiciler ve iltihaplanmayı önleyici ilaçlar alınabilir.

Bir çıkık karşısında ne gibi bir ilk yardımda bulunulabilir?

Deformasyona uğramış ekleme ilk yardımda bulunmak için yalnız uzman olmakla kalmamalı, aynı zamanda bu işlemi hiç zarar vermeden yapmak için belli bir pratiğe de sahip olunmalıdır.

O halde geriye yapacak ne kalır?

Çıkık, en az ağrı duyulacak pozisyonda bırakılır. Bu pozisyonu bulmaya çalışmalıdır. Bir destek sağlamak suretiyle mümkün olduğu kadar rahat pozisyonda tutularak bir ilk yardım merkezine başvurulmalıdır.

Bu süre içinde herhangi bir şey verilebilir mi veya yapılabilir mi?

Hayır. Meselâ alkol, bir damar genişleticidir. Ağızdan herhangi bir şey alınması anestezi zamanını uzatabilir veya daha sonra midenin boşaltılmasını gerekli kılar. Bu da hoşa giden bir işlem değildir.

Bu işlem, sıvıların boğazdan akciğere geçişinin önlenmesi için yapılır. Bu, anestezi sırasında çok korkulan bir olaydır. Sonuçta, birkaç gün sonra bir bronko-pnömoni gelişir.

Bir düşme veya bir darbeden sonra bir parmak kıvrık bir haldeyse ve dokunul-madıkça ağrı duyulmuyorsa, bir çıkık söz konusu olabilir mi?

Evet. Bir falanksın diğeri üzerine binmesi, tipik bir çıkık örneğidir.

Bir kontüzyon, bir kırığa benzeyebilir mi?

Harekete geçmeden önce durumu gayet iyi gözden geçirmek gerekir. Çünkü kuvvetli bir kontüzyon, bir kırıkla aynı semptomları verebilir. Bununla ilgili olarak sahada futbol oynayan oyuncuları düşünelim: Darbe, çoğunlukla son derece ağrı vericidir, özellikle kemiğin deriden başka hiçbir koruyucusunun bulunmadığı kaval kemiğinde bu ağrı çok şiddetli olur. Rahatsızlıkların kısa mı, yoksa uzun mu sürdüğünü gösterecek olan, zaman faktörüdür.

Sadece bir kontüzyon söz konusuysa ne yapılmalıdır?

Futbol sahasında yapılması gereken: Soğuk sünger uygulanması ve basınç yapıcı hafif bir bağdır.

Bir kırığın yerinden oynatılması hâlinde ne gibi sonuçlar ortaya çıkar?

Ağrı faktörü önemlidir. Bunun yanında uçlarda bulunan nazik strüktürler zedelenebilir veya basınç altında kalabilir.

Omurga lezyonları nedir?

Omurga, birbiri üzerine gelecek şekilde yerleşmiş, çok kısa kemiklerden oluşmuş, oynak bir sütundur. Arka kısımda bu kemiklerin her birinin bir deliği vardır. Bu deliklerin bütünü, «omurilik kanalı »nı meydana getirir. Bunun içinde omurilik vardır. Omurilik, birtakım liflerden oluşur. Sonra bunlar, omurilik sinirlerine kaynak olarak çeşitli düşeylerde birleşirler.
Bu durumda bir omurga lezyonu, aynı zamanda çok sayıda omurilik siniri lezyonunu ifade eder.

Bir omurilik lezyonunun en ağır sonucu nedir?

Hemen hemen daima simetrik bir karakterle, duyarlılığın kaybolmasıyla, gerek karın, gerek eklem hareketlerinin pa-ralizidir. Meselâ bir kimse bacaklarını artık hissetmez ve hareket ettiremez hâle gelebilir.

O halde omurga lezyonlarında solunum rahatsızlıkları olmaz mı?

Evet. Ancak lezyon çok yukarıda, beşinci boyun omuru üstündeyse solunum rahatsızlıkları ortaya çıkar.

Bu durumda nasıl ayarlamak gerekir?

Bunlar, özel dikkat gerektiren son derece ağır hastalardır. Asfiksi (solunum yokluğu) nedeniyle ölme riskiyle karşı kar-şıyadırlar. Hasta, süratle hastahaneye kaldırılmalıdır.

Omuriliğin bu ağır üst lezyonlarının fark edilmesini sağlayan pratik belirtiler var mıdır?

Evet, çok yararlı en azından üç belirti vardır. Bu kazazedeler kollarını da, bacaklarını da hareket ettirememeleri nedeniyle vücutları tamamen bırakılmış haldedir. Ancak konuşabilecek ve anlatılabilecek durumdadırlar. Hastaya, ellerini sırtta bilekten yakalayıp yakalıyamadığı sorulur; eğer bu hareketi yapabiliyorsa omurilik lezyonu tamamlanmamıştır, âni boğulma riski yoktur ve çok yavaş da olsa iyileşme imkânı vardır.

Omurganın en zayıf noktaları hangileridir?

İki düzeyde: Beşinci omur kırıklarının ağır bastığı servikal düzey ve altı ve yedinci düzeyde çıkıklarda; beşinci lomber ile birinci omur arasında geçiş noktasında «lomber» düzeyde.

«Sakrum kemiği» üzerine düşüldüğünde neden çok ağrı duyulur?

Bütün omurganın taşıyıcısı olması nedeniyle sakrum kemiği acı vericidir. Vücudun pratik olarak bütün üst kısmını taşıyan sakrum kemiği, yatar pozisyonda, ağır yükten kurtulduğu zaman rahatlar.

Bu durumda ne yapılabilir?

Tedavi semptomatiktir. Yaklaşık bir ay süreli dinlenme, ağrı kesiciler ve iltihap söktürücü ilaçların alınması tavsiye olunur.

Göğüs kırıklarında kostal bir kırıktan nasıl şüphelenilir?

Kostal kırıklar, tamamlanmamış dahi olsalar normalden daha derin her som-num hareketinde, öksürme, hapşırma veya gülme sırasında tam lokalize bir ağrı verirler.

Bu durumda ne yapmak gerekir?

Bir kırık mevcudiyetinden şüphelenilmesi hâlinde kaburgaların açık şekilde gözlenmesi için yegâne yol olan göğüs radyografisine başvurulur.

Kaburga kırıkları hareketsiz hâle getirilir mi?

Genellikle hayır. Oturur veya yarı oturur halde dinlenme yeterlidir.

Korkulması gereken komplikasyonlar var mıdır?

Evet. Bu nedenle durum, doktor kontrolü altında bulunmalıdır.