Evet, inanıldığının aksine çocukların sık sık fenalaştıkları görülür. Küçük çocuklarda bu oran daha yüksektir. Fenalık, herhangi bir anda kendini gösterebilir: Oynarken, ev ödevlerini yaparken, yemek yerken veya uyurken. Bu gibi çocukların yanında bulunan kimselerin, değerli zamanı kaybetmemek için ne yapacaklarını iyi bilmeleri çok önemlidir. Hattö bozan olay, ölümle sonuçlanabilir.

O halde kendini fena hisseden bir çocuk korşısmda ne yapılmalıdır?

Çocuğu dikkatli bir şekilde gözlemeye başlayalım. Çünkü gerek süratle yönlenmek, gerek doktora başvurabilmek için gözlem son derece önemlidir. Ailenin gözlemi sayesinde doktor, ne yapacağını daha iyi bilecektir.

Özellikle neyi gözlememiz gerekir?

Rengini gözlemekle işe başlayalım. Renk son derece beyaz veya kesin siyanozlu, mavimsi ve yaygın ya da sınırlı olabilir. Özellikle etrafındaki kısım veya yalnız el ve ayaklar gibi uç kısımların gözlenmesinde yarar vardır.

Çocuğa dokunmak suretiyle önemli sonuçlar elde edilebilir mi?

Çocuğa dokunarak cildin soğuk mu yoksa sıcak mı, hattâ kuru mu olduğunu fark edebiliriz. Özellikle dudaklar kuru olabilir. Buna karşılık çocuk çok terlemiş-se veya az da terlemiş olsa cilt çok nemlidir. Çocuğun idrara az mı yoksa çok mu çıktığını ya da idrara çıkmak ihtiyacını duyup duymadığını bilmek önemlidir.

Nabız önemli midir?

Evet. hemen sayılmalıdır. Ancak çocukta nabzın ön kol kemiğinde anlaşılmasının zor olduğu söylenir. Kasık hizasında, yani uyluk kemiği üzerinde daha iyi anlaşılır.

Kasık nabzı nasıl duyulur?

El, yarısı hemen kasık kıvrımının altına gelecek şekilde düz olarak kasığa konur. Uyluk kemiği arterinin daha geniş olması sonucunda nabzın atışı daha kolay anlaşılabilir.

Çocukta kalp atışı, yetişkindeki gibi midir?

Hayır, belirgin şekilde çok daha hızlıdır. Eğer yetişkinde dakikada 60-80 vu-ruşluk bir frekansı normal kabul edersek, yaklaşık bir yaşına kadar küçük çocukta 170 vuruşa kadar normaldir. Böylece 90 atış a-normal kabul edilir.

Bir çocukta âni bir fenalaşmayı belirleyen nedenler nelerdir?

İyi olup oynayan ve âni bir fenalık geçiren çocukla zaten daha önceden hastd olan bir başka çocuk arasında hemen bir ayırım yapmak gerekir. Ya bir bronko-pnömoni, bir farenjit gibi akut bir olay nedeniyle hastalanmıştır, ya da diyabet gibi metabolik kronik bir hastalığı vardır, veya bir başka kronik hastalığı ya da konjenital bir kalp mal-formasyonu vardır.

Bu, süratle yardımda bulunmak için önemli midir?

Şüphesiz son derece ö-nemli bir belirtidir. Çünkü yapılacak yardım, bu farklı durumlarla bağıntılı olarak değişir.

İki yaşın altındaki bir çocukta en sık görülen fenalaşmaların sebeplerinden biri ne olabilir?

Şüphesiz afektif spazm adı verilen olaydır.

Afektif spazm nedir?

Çok eskiden, daha 1600 yıllarında tanımlanmış bir semptomatolojidir; yani yeni bilinen bir hastalık değildir. Çocuk, azarlanırsa veya istediği verilmezse, kısacası psişik bir nedenden ö-türü ağlamaya başlayınca, ya da bir kapris sonucunda bir an için solunum durur. Çocuk bilincini kaybeder.

Ne yapmak gerekir?

Pratik olarak hiçbir şey yapmamalıdır. Kısa sürede çocuk kendine geldikten sonra bir başka krize neden olmamak için istediği verilmeye çalışılmalıdır. Şüphesiz çocuk, o belli şeyi çok arzulamaktadır
.
Çocuklarda lipotimi de görülebilir mi?

Tabîi. Nabzın bir anlık kesilmesinden ileri gelir. Bunlar, âni bilinç kayıplarıdır.

Ne yapmak gerekir?

Çocuğu, başı aşağı gelecek şekilde yatırmak yeterlidir.
Bu şekilde genellikle süratle kendine gelir. Ancak bilinç kaybı, birkaç dakika sonra da devam ettiği takdirde daha fazla beklemeden dış kalp masajına geçilmelidir. Bu masaj, yetişkine uygulanandan farklıdır.

Pediyatrik dıştan kalp masajının karakteristikleri nelerdir?

Çocuk, sert bir yüzey ü-zerine sırt üstü (bir masa çok uygundur) yatırılır ve ayaklarının altına birkaç yastık konur. Baş, arkaya düşmüş durumda bulunmalıdır. Eğer çocuk küçükse avuç kullanılmamalı, masaj parmakların ucuyla yapılmalıdır.

Sternum üzerine bastırma noktası hangisidir?

Yetişkinde olduğundan daha yukarıdadır. Çocukta doğru nokta, sternumun tam ortasındadır.

Çocuk ne kadar küçükse, o kadar sık görülen bir başka fenalaşma hâli de «ısı yükselmesidir», değil mi?

Evet, çocuk ne kadar küçükse ve ne kadar çok susuz kalırsa bu durum gelişir. Susuz kalma, hava değişimi olmayan ve aşırı derecede sıcak bir çevrede meydana gelir. Su kaybı çok hızlı ve bol olabilir. Bu durumda dolaşımı zayıflatır ve kalp hacminde bir azalma nedeniyle bir şoka sebebiyet verebilir. Bu durumda «ısı yükselmesi» çok ağır ve tehlikeli olabilir.

Peki ısı yükselmesi ansızın mı meydana gelir, yoksa dereceli mi gelişir?

Doğal olarak hayır. Belli ağırlıkta bir duruma ulaşmadan önce bunu izleyen devreler vardır. Bu başlangıç devrelerinde müdahale edilirse kötü durum önlenebilir.

Ne yapmak gerekir?

Çocuk sıcak yerden çıkarılmalı, soyulmalı, alnına buz konmalıdır. İçecek bir şey verilmemesi yeğ tutulur. Ancak çok gerekli olduğu takdirde birkaç damlayla yetinilmelidir. Eğer çocuk tam şok hâline girmişse hiç zohıan kaybetmemeli ve süratle hastahaneye kaldırılmalıdır.

Süratle hastahaneye gitmeyi gerektiren bir başka fenalaşma türü de, yabana bir cismin boğaza kaçmasından ileri gelen havasız kalmadır, değil mi?

Evet, eğer bu cisim üst solunum yollarında ise çocuk oynarken sık sık ağzına bir şeyler alır ve bu cisim bir tıkanmaya sebebiyet vererek solunum yollarında son bulur. Çocuk nefes almakta zorluk çeker, tıkanır. Bazan bir çocuk, basit bir karameladan dolayı hayatını kaybedebilir.

Bu çocuklar çocuk kliniğine mi kaldırılmalıdır?

Hayır. Mümkünse kulak-burun-boğaz uzmanlarının bulunduğu merkezlere götürülmelidirler. Kulak-bu-run-boğaz hekimleri çoğunlukla bu cisimleri kolaylıkla çıkarırlar.

Mamalar dolayısıyle boğulma vakaları meydana gelmez mi?

Evet. Biraz önce içilmiş sütün aspirasyonu nedeniyle yeni doğmuş bebeklerde solunumun âni ve akut durmasıdır.
Sık görülen bu vakalar özellikle yedikten hemen sonra yatırıldığı takdirde çocuğu uyku sırasında yakalayan olaylardır.

Bununla ilgili uygulanabilecek önlemler var mıdır?

Evet. Yemeğini bitiren küçük bebek, karın üzeri ve başı yan dönmüş pozisyonda yatırılır. Böylece kusacak olursa süt dışarı dökülecek ve aspirasyon gerçekleşmeyecektir.

Bazan beşikte âni ölümlerden söz edildiğini duyarız. Bu tür olaylar nasıl meydana gelir?

İstatistiklerde bu tür ölüm vakaları pek enderdir ve ölüm oranının ancak % 1-2’sini oluştururlar. Bugün bu konuyla ilgili olarak kalpte birtakım rahatsızlıklardan söz edilmektedir. Ancak ileri sürülen en son teorilere göre solunum merkezlerinde bir olgunlaşmama söz konusudur.

Bu gibi durumlarda yapılacak bir şey varsa ne yapılmalıdır?

Bunlar, son derece acıklı vakalardır. Zamanında gelindiği takdirde yapay solunum denenebilir ve süratle hastahaneye kaldırılır.

Yüksek ateşin, konvülsiyonlar oluşturabileceği doğru mudur?

Evet. Hasta ve hafif ateşi olan ya da boğazı ağrıyan çocuklarda ansızın ateş yükselerek 40-41 °’ye çıkar ve çocuğa konvülsiyon gelir.

Bu konvülsiyonlar uzun mu sürer?

Evet. Birkaç dakika sürdükleri bir gerçektir, ancak bir ya da iki saat süren konvülsiyonlar da vardır.

Konvülsiyon geçiren bir çocuğa ne yapmak gerekir?

Her şeyden önce herhangi bir eşyanın üzerine düşüp kendine zarar vermemesine dikkat etmek gerekir.
Sonra dilin arkaya gitmesine ve böylece asfiksi durumunun ağırlaşmamasına dikkat edilmelidir. Bu nedenle dişlerinin arasına bir mendil veya tahta bir kaşık konmasında yarar vardır.

Sonra?

Sonra krizin uzun sürmemesi için bir şeyler yapmaya çalışılmalıdır. Çünkü henüz olgunlaşmamış bir beynin uzun süre oksijensiz kalması sonucunda düzeltilmesi imkânsız birtakım zararlar meydana gelebilir.

Krizler nasıl geçiştirilebilir?

Evde Valium varsa (diazepam’ın farmakolojik ismi) bir şırıngayla çekilip makattan şırınga edilir. Basit ve etkili bir işlemdir. Eğer nöbet yine de geçmezse, çocuk, bir çocuk kliniğine götürülmelidir.

Bronko-pnömonisi olan küçük bir çocuk kalp krizleri de geçirebilir mi?

Evet, kalp durumu ağır-laşabilir. Nabız hızlanır ve duyulması çok zor bir hal alır. Bu durumda bir kalp yetmezliğine dönüşecek bir miyokardit düşünülebilir.

Ne yapılabilir?

Pratikte hiçbir şey yapılamaz. Vakit kaybetmeden süratle hastahaneye götürülmelidir.

Kusma ve diyare de âni fenalaşmalara yol açabilir mi?

Tabîi. Akut dispepsi, bir kusma ve çok fazla sıvı kaybıyla birlikte aşırı bir diyareyle karakterize edilir. Bu noktada kan kütlesinde aşırı bir azalma nedeniyle kalp-dolaşım sistemiyle ilgili bir kollapsus gelişebilir.

Bu durumda nasıl davranmak gerekir?

Doktorların, kaybolan sıvıları tekrar vermeleri için süratle hastahaneye kaldırmak gerekir.

Konjenital kalp hastalıkları, âni ağır fenalaşmaların nedeni olabilir mi?

Genellikle hayır. Eğer konjenital kardiyopatiler (yani kalbin herediter mal-formasyonları) belli bir ağırlıktaysa, doğumdan sonraki ilk günlerde hemen teşhis edilir.
Daha hafif ve kısmen bastırılmış olan diğerleri ise, genellikle ağır fenalaşmalarla tezahür etmeyip, zaman zaman fenalaşmalar tekrarlanır. Bu durumda teşhis daha kolaydır.

Hangi belirtiler şüpheye yol açar?

Zaman zaman kendini kötü hissetmeye başlar, renk değişir, taşikardi vardır, dudaklar siyanozlu olabilir ve dinlenmeyle kendine gelir.

Daha büyük yaşta, meselâ okul çağındaki çocukta, yetişkin yaşa ait rahatsızlıklar görülür mü?

Tabîi. Özellikle ortostatik senkop (yatarken ayağa kalkışta fena hissetme), epilepsi konvülsiyonları, şeker hastalığına bağlı rahatsızlıklar (devamlı susuzluk, fazla idrara çıkma, sinirlilik, zayıflık, büyümede gecikme) görülebilir.