Ateşli silahlardan ileri gelen yaralar nasıl anlaşılır?

Bu yaraların tipik olmalarını sağlayan çeşitli görünüşleri vardır:
Giriş deliği, ufak bir kesiğe benzer şekildedir.
Çıkış deliği, dışarı doğru açılmış haldedir.

Mermi, dışarı çıkmazsa, çıkarılır mı?

Mermi, yabancı bir cisimdir ve çıkarılması her türlü durumda iyidir. Bunlar, enfeksiyonu en fazla yaralar arasında yer alır. Mermiler, tehlikeli merkezlere gidebilir.

Ateşli cisimlerin sebep olduğu yaralar, neden en şüpheli yaralar arasında yer alır?

Çünkü yüzeydeki parçacıkları derinliğe götürürler. Bunlar deri parçacıkları veya yırtık dokulardır. Büyük bir kuvvetle dokuların içine girerler.

Bir mermi çıkarılmazsa ne gibi sonuçlar doğabilir?

Bazan mermiyi bulunduğu yerde bırakmak uygun görülür. Çünkü organik bir kuşatım içindedir (granülasyon dokusu tarafından kapsüle haldedir). Yaptıkları basınç, hacimlerinin küçük olması nedeniyle çok azdır.

O halde kalbe doğru ilerledikleri doğru değildir?

Hayır. Bu, çok olağanüstü bir durumdur.
Büyük bir toplardamara isabet etmiş bir mermi vakasında görülmüş ve bir amboli gibi taşınmıştır.

Ateşli silahların neden olduğu yaralara benzer başka yaralar var mıdır?

Evet, elektrikli çivi çakardan sıçrayan çiviler veya parçaların sebebiyet verdiği yaralar.

En derin yaralarda katedilen yol düz müdür?

Her zaman değildir. Mermi, bazan sadme nedeniyle birtakım sapmalara uğrayabilir.

Ateşli silahların sebep olduğu yaralar nasıl tedavi edilir?

Genellikle çok kanamayan yaralar olmaları nedeniyle, düz bir pansıman uygulanır.
Bu tür yara almış kişilerin, daima yatar pozisyonda hastahaneye götürülmeleri gerekir. Yürütülmemeli ve kendilerine alkollü içki verilmemelidir.

Bütün yaralar spontan bir iyileşmeye mi meyillidir?

Şeker hastaları, ağır karaciğer hastaları gibi bazı özel hastalıkların olmaması hâlinde genellikle spontan bir iyileşme söz konusudur. Bu gibi durumlarda savunma güçleri çok baskı altındadır. Bu durumda yarada bir ülserleşme meydana gelebilir.

Yaralar üzerine tozlar veya pomatların sürülmesi doğru mudur?

Hayır. Yaraların nefes alması ve kuru olması gerekir. Böylece akan serum, koruyucu kabuğu oluşturabilir.

Bir yara enfeksiyon kaptığı takdirde ne gibi sonuçlar görülür?

Daha çabuk bir iyileşme yerine cerahat birikmesi nedeniyle daha uzun süreli ve zor bir iyileşme meydana gelir.

Bütün yaralar bir sikatris bırakır mı?

Evet; sikatris, bir yaranın iyileşmesinin son devresini ifade eder. Aynı zamanda açık kısmı doldurmuş dokunun oluşumunun bitiş devresidir.

Bir ilk yardım merkezine başvurmak gerçekten gerekli midir?

Çoğunlukla evet. Çünkü yaranın hemen hemen görünmeyen sikatrislerle iyileşmesi, yara kenarlarının «sütür»le (dikiş) birleştirilmesiyle gerçekleşir.

Sütür uygulanmadan önce daima anestezi yapılması iyi değil midir?

Hemen hemen hayır. Lokal anestezinin, özellikle ezik-yırtık tipi yaralarda iyileşmeyi geciktirdiği gösterilmiştir.

Yaraya sık sık pansıman yapılır mı, yoksa pansıman sikatrizasyona kadar bırakılır mı?

Yarayla temas edecek maddenin daima temiz olması için mümkünse her gün pansıman yapılmalıdır.

Gaz bezleri yapıştığı takdirde, bunları kolayca çıkarmak için bir yol var mıdır?
Evet. Pansımanı 10 hacimli oksijenli suyla ıslatmak ve sekresyonun yumuşamasını beklemek yeterlidir. Bu, birkaç dakika içinde olur.

Yaralar normal olarak ne kadar zamanda iyileşir?

İyileşme zamanı yaraların merkezine göre değişir ve kişinin yaşıyla bağlantılıdır. Böylece bir çocuk, yaşlı bir kimseden daha çabuk iyileşir. Normalde deri beş altı günde iyileşir. Ancak sırt derisi daha kalındır ve daha yavaş iyileşir. Ayak tabanı yaralarının iyileşmesi en fazla birkaç hafta sürebilir.

Başka yara tipleri var mıdır?

Mekanizmaları farklı başka yara türleri vardır. Hepsinin kendine özgü karakteristikleri olmakla birlikte birbirlerine çok benzerler. Gerek görünüş, gerek ilk yardım açısından, daha önce sözü edilenlere uyarlar. Bunların ufak farklılığı yalnız yapısı, sorumluluğu ve sonuçlarının saptanması açısından adli tıp alanında geçerlidir.

Bize bu yaralarla ilgili birkaç örnek verebilir misiniz?

Tabii. Meselâ hayvanat bahçesinde bir kafese yaklaşan bir çocuğu düşünelim: Bir tırmık yarası alabilir; yara derin olabilir veya ısırılabilir (bu durumda ezik-yırtık yarasına benzer). Bir makinenin çekme şeridine saçlar dolaşabilir ve sürükleyerek saçlı derinin bir kısmını şiddetle koparabilir.

«Sargı» neden oluşur?

Sargı, özel bezlerin dolanmasıyla bir pansımanın korunması ve sabit tutulmasıdır.

Sargı nasıl yapılır?

Sargı bezi, rulosuyla üstte tutulur. Böylece daha hızlı hareket edilir. Bu arada «sabit bir sarma»yla işe başlanır.

«Sabit sarma» nedir?

Sargı kaymayacak ve dönmeyecek şekilde yapılan ilk üç ya da dört sarmadır. Bu şekilde sonraki sarmalar daha çabuk olur.

Sargı ne şekilde bitirilir?

Son sarmalar yatay olarak yapıldıktan sonra iki sabitleştirme durumu söz konusudur:
Ya son serbest kenar, birkaç santimlik iki ya da üç plasterle tutturulur, ya da sargının sonu 25-30 sm’lik iki parça şeklinde uzunlamasına yırtılır ve birbirine düğümlenir.

«Basınçlı sargılama» nedir?

Yalnız koruyucu amaçla değil, aynı zamanda belli bir kısma basınç yapmak için uygulanan sargılamadır. Meselâ bir varis kanaması hâlinde hemostaziye yol açmak amacıyla iyice sıkılır. Ancak altta bir pansıman bulunması gerekli değildir. Bir yırtılmaya maruz kalmış bir hematom ya da bir eklemin basınçla sıkılması gerekli olabilir.

Diğerlerinden çok mu farklıdır?

Basınç amacı nedeniyle daha sağlam şekilde yapılır ve sargı bezini birkaç defa sardıktan sonra daha dayanıklı kılmak için pamuk yerleştirilmesi uygun görülür.

Basınç amacıyla esnek sargıların uygulanması daha iyi değil midir?

Şüphesiz esnek sargılar da kullanılabilir. Ancak sararken çok fazla germemek gerekir.

Basınç yapıcı bir sargıyla yürünebilir mi?

Yükü ve hareketliliği sınırlandırmak daima yerinde olur. Ancak bu amaçla esnek sargıların daha uygun olmasına karşılık, pamuk doldurulmak suretiyle uygulanan sargılar daha sert ve katıdır. Bu durumda kesin dinlenme tavsiye edilir.

Baş nasıl sarılır?

«Sargı kaskı», geleneksel sargılamadır. Ancak iyi yapılması oldukça güçtür ve tam bir tecrübe gerektirir.

Genel olarak bir yara nasıl tarif edilir?
«Derinin travmatik kökenli bir devamsızlığı» şeklinde tarif e
dilir.
O halde bir yara daima bir travmaya mı bağlıdır?

Evet, bütün yaralar bir travmadan ileri gelir. Kendiliğinden olma yaralar yoktur.

O halde abseler gibi kendiliğinden olma rüptürlere (yırtılma, patlama) ne ad verilir?

Bunlar bir birikimin dışarı çıkış yeridir. Bu açıklık kapanmaya yüz tutmayıp dışarı cerahat akıtmaya devam ederse fis-tüle dönüşür. Varislerin rüptürü durumunda, iyileşme geciktiği takdirde ülserden söz edilir.

Bir spontan toplardamar kanaması hâlinde yaradan söz edilebilir mi?

Varis yırtılmasından (rüptüründen) söz etmek daha doğrudur.

Eğer bir ameliyat yarası tekrar açılırsa?

Ameliyat yarasının diyastazından sös edilir. Ameliyat dikişlerinin atması pek olağanüstü durumlarda görülür. Genellik le dikişler tutar. Eğer bir diyastaz olursa dokular çok az dirençliymiş demektir, veya sikatrizasyonda bir gecikme olmuştur ya da zayıf bir noktada çıkış yerini kazan bir alt birikim mevcuttur.

Deri altındaki damarlara ulaşüırsa yalnız yara mı kanar?

Hayır, aynı zamanda derinin kendi de kanar. Çünkü epiderm adı verilen en yü-
zeysel tabakanın altında derma adı verilen kanı bol bir tabaka bulunur.

Derinin hemen altında ne vardır?

Atardamarlar, toplardamarlar, lenf damarları ve sinirlerle dolu, bulunduğu merkeze göre esnek ve az ya da çok yağlı bir tabaka olan alt deri vardır. Daha altta kemikler, tendonlar (kasların kemiklerle yapışmasını sağlayan yapılar) ve kasları örten örtüler bulunur. Vücudumuzun bu su geçirmez ve esnek örtüsü deri, kısmen alt deri üzerinde yayılır.

En küçük yaralar nelerdir?

Herhangi bir şeyin, meselâ bir çivinin «batırmasından ileri gelen yaralardır. İğne yapılması (enjeksiyon) bir batma yarasıdır.

Meydana geliş mekanizmaları nedir?

Bu tip yaralar, derinin esneklik direncini aşacak şekilde belli bir alan üzerine kuvvet uygulanmasından ileri gelir.

Nasıl tedavi edilirler?

Genellikle lokal bir temizleme ve yaranın çabuk iyileşmesi için küçük bir bant yapıştırılması yeterlidir.

Tehlikeli batma yaraları nelerdir?

Meselâ bir ayakkabı iğnesinin (tamir için) açtığı bir yarayı düşünelim. Bu, iç organlarda birtakım lezyonlara yol açacak derecede derinlere girebilir.

Daima tetanos aşısı gerekli midir?

Evet, tetanosa karşı korunma daima her yarada göze alınmalıdır. Çünkü tetanos basili yanlız tarım toprağında yaşamakla kalmayıp her çevredeki tozda mevcuttur.

Tetanos sporları nedir?

Tetanos basilinin yaşadığına ait bir delildir. Yaşaması için uygun nemlilik ve ısı şartlarının bulunmaması hâlinde içerdiği suyu dışarı verir ve içinde hayatın mevcut olduğu bir çeşit topçuk hâline gelir. Yani vejetatif şekilden spor (üreme cisimciği) şekline geçer.

Tetanos sporları aynı şekilde tehlikeli midir?

Evet. Çünkü aynı basilin değişik bir görüntüsünden başka bir şey değildir. Çevre şartları elverişli olur olmaz şişer ve yeni hayatına döner. Tetanos basilinin, anaerob olduğunu, yani oksijen yokluğunda da yaşayabildiğini unutmamak gerekir.

Peki oksijen, gezegenimiz üzerinde her hayat şekli için gerekli değil midir?

Evet, hayatın oksitleyici prosesler temeline dayanması nedeniyle anaeroblar için de gereklidir. Ancak bu özel mikroskobik varlıklar için son derece az miktarda gereklidir. Çevrelerindeki maddelerden tek başlarına elde edebilirler.

Kesikler, tehlikeli yaralar mıdır?

Evet, genellikle «kesik» yaraları tehlikelidir. Bu arada çok tehlikeli olanları da vardır.

Kesik yaraları ne şekilde sınıflandırılır?

Çeşitli kriterlere göre sınıflandırılabilir.

Derinliklerine göre şu şekilde bir sınıflandırma yapılabilir:
1) Yüzeysel: Deride sadece bir kesik söz konusuysa. Yavaş yavaş tedavi edilir. Fonksiyonel değişiklikler belirmediği takdirde tetanos aşısını düşünmekten başka yapacak şey kalmaz.
2) Derin: Deriyi aşmışsa, alt deri ve alt yapıları ilgilendiren bir durum söz konusuysa. Tendon lezyonları sık görülür. İlk yardımda tedavi gereklidir.
3) Delici nitelikte: Göğüste omurgalar arasında ve karında olduğu gibi kas duvarını veya kafa kaidesi ya da sternum gibi kemik duvarlarını aştığı takdirde. Tedavi için vakit kaybetmeden hastahaneye gidilmesi gereklidir.
4) Delip geçici nitelikte: Meselâ bir el veya bir kol gibi, bıçak bir taraftan girip diğer taraftan çıkarsa. Tedavi ve âcil yardım gereklidir.

Bant, doğrudan doğruya yara üzerine konur mu?

Âcil bir tedavi olması nedeniyle deri, dezenfekte edildikten sonra kurumaya bırakılıp doğrudan tatbik edilebilir. Yarayı korumak için üzerine bir gaz bezi konması, ya da yaranın üzerine gelen kısmın makasla kesilip inceltilmesi yerinde olur.

Bantlar daima gergin mi olmalıdır?

Burada fonksiyonlarının, bir yaranın iki kenarını yaklaştırmak olması nedeniyle bu durumda gergin olmalıdır. Bir kenardan bastırılır, sonra iki parmakla kesik yaklaştırılarak yaranın üzerinde geçirilip diğer kenardan yapıştırılır. Bir başka durumda, bir sargıdan sonra bir bandın ucunun sabitleştirilmek istenmesidir: Uç, yatay şekilde paralel iki ya da üç plasterle tutturulur.

O halde katlanmış bir gaz bezinin ya da bir pansımanın tutturulmasında plasterler gevşek mi olmalıdır?

Evet. Pansımanlar, plasterlerle bastırılmamalıdır. Kanayan bir yaraya bastırmak gerekiyorsa bu, sargılamak suretiyle yapılmalıdır.
Plasterler, koruyucu «düz pansımanlar» için kullanılır.

İlaçlı bantların yararı var mıdır?

Ortada bulunan gaz bezinde antibiyotikler bulunmaması şartıyla evet: Genel yoldan uygun bir korunma olmaksızın lokal uygulanan antibiyotiğin, bakteri dirençlerine daha kolay yol açtığı gösterilmiştir.

Plasterler, daima belli bir doğrultuya göre mi yapıştırılman, yoksa en kolay nasıl gelirse öyle mi konmalıdır?

Gaz bezinin etrafında, yapışkan bir kenarı olan ve genellikle yara doğrultusunda konan ilaçlı plasterler bir yana bırakılırsa, hareket sırasında deri kıvrımları rahatsız olmayacak şekilde bir yapıştırma uygulanmalıdır. Karın veya bir eklem üzerine dikey olarak uygulanmış bir bant, yatay yapıştırılmış bir başka banttan daha kolay çıkar.

«Yay şeklinde» ve «kenarlı» yaralar nasıldır?

Yay şeklindeki her kesik yarasının açılma ihtimali bulunduğu söylenebilir. Kalkan kısım, kenardır. Böylece «yay şeklinde bir kesik yarası», «kenarlı bir yara»-ya dönüşebilir.

Deri kenarları koparılır mı?

Hayır. Bir plastik cerrahı tarafından düzeltilmelidir. Basınç yapıcı bir sargıyla sınırlandırmak gerekir. Maddenin ne olduğunu bilmeksizin deri kenarlarını kaldırmak, bir yaraya ağır şekilde zarar verme riskini meydana getirir.

Madde kaybıyla kesik yaraları nelerdir?

Derinin yüzeysel bir kısmının kalktığı yaralardır. Bu durumda yara, çok kanayan bir disk görünüşündedir.

Nasıl bir tedavi uygulanır?

Doğrudan doğruya bir kompresyon ve sıkı bir bağla pansıman yapılır. Bu arada kanayan noktanın, kalpten daha yüksek bir düzeye kaldırılması gerektiği unutulmamalıdır.

Başka yara tipleri var mıdır?

Evet, diğer başlıca yaralar ezik yırtık yaralar ve ateşli silahların yol açtığı yaralardır.

Bir yara ne zaman ezik-yırtık şeklinde tanımlanır?

Bu yaraya yol açan mekanizma çok kuvvetli bir sıkıştırma sonucunda ortaya çıktığı takdirde derinin karşısında yer alan kemik yüzeyi kırılır. Birinci hareket ezilme, diğeri yırtılmadır. İşte bu nedenden ötürü ezik-yırtık yaralan terimi kullanılmaktadır.

Bunlar yalnız bir düşme ya da bir kaza sonucu mu ortaya çıkar?

Hayır. Ezik-sıkışma-kırılma dinamik prosesi, bir düşme veya bir kazanın yanı-sıra, belli bir engel karşısında çok fazla hızı olan vücudun sadmesi sonucunda gelişebileceği gibi, daha düşük hızda hareket eden veya duran cisim karşısında bir
sadme sonucunda da ortaya çıkabilir. Meselâ klasik sopa darbesi.

Ne tip önlemler uygulanabilir?

Bu gibi durumlarda yaranın, en küçük hasar olduğunu kabul etmek gerekir. Bu nedenle bir ilk yardım merkezinde tedavi en uygun olanıdır. Bunlar steril bir gaz beziyle tampone edilecek yaralardır. Çoğunlukla yabancı parçalar, ufak taşlar temizlenir.
Bu arada sargıyla fazla basınç yapmamak yerinde olur.