Böcekler ve Örümceklerin Sebep Olduğu Lezyonlar

Tırtılların yakıcı kılları. Arı sokması. Yaban arısı, büyük eşekarısı ve atsineklerinin sokması. Pireler, bitler ve keneler. Karıncaların ısırması. Tatarcıklar ve sivrisinikler. Tehlikeli örümcekler. Akreplerden nasıl korunulur.

Birçok tırtıl türü, cildimizle temasta çok tahriş edicidir, neden?

Çünkü yakıcı kıllarının, yumuşak vücutlarını koruma amacı vardır. Çok defa bunlar (formik asit ve histamin gibi) tahriş edici maddeler içerirler. Cildimiz, bu maddelere iltihaplanma olaylarıyla cevap verir.

Ciddi durumlara yol açarlar mı?

Hayır. Bunlar daha çok kaşıntılı kızarıklıklarla birlikte basit cilt tahrişleridir.

Ne gibi iÅŸlemlere baÅŸvurulabilir?

O cilt bölgelerini soğuk suyla yıkamak, gerek lokal vezokonstriksiyon, gerek soğu-ğun analjezik etkisi nedeniyle ânında bir rahatlama duygusu yaratır. Kortizonlu veya antihistaminik pek çok krem ve pomatlar vardır. Rahatlıkla kullanılabilecek maddelerdir. Bu arada ilgili bölgeyi kaşımamak ve ovalamamak gerektiğini de unutmamak gerekir. Çok şiddetli bir kaşın-tıda dahi kaşınmamalıdır. Çünkü lokal konpenstiyonu arttırmaktan başka bir işe yaramaz.

An sokmasının tehlikeli olabileceği doğru mudur?

Evet. Kamın arka tarafından çıkan iğne, böceğin kendisine doğru dönük uçlardan oluşmuştur. İğne zehirle doludur. Zehrin içinde formik asitten başka alyuvarları çözmeye yarayan kan zehirleri bulunur. Bu nedenle an sokması ağrı vericidir ve bir merkezî ekimoz şeklinde gelişir. Genellikle tek bir sokma, bir çıban gibi ağrı verici olmakla birlikte, tehlikeli değildir.

Peki, birçok an birden sokarsa ölme riski söz konusu olabilir mi?

Ölmek söz konusu olmasa da çok sayıda arının sokması hâlinde hemoliz olaylarıyla birlikte bir akut entoksikasyon geli-şebilir. Hemolizler, dikkatle izlenmelidir. Çünkü en azından belli bir derecede bir böbrek yetmezliğine yol açabilecek niteliktedirler.

Arıların hücumundan nasıl kurtulunur?

Fazla hareket edilerek hiçbir şey çözümlenemez. Hattâ bu durumda anlar daha çok delirirler. Giysilerin altına da kolayca girip yalnız açıktaki kısımları sokmakla kalmaz, aynı zamanda korunduğu zannedilen kısımları da sokarlar. Korktukları yegâne şey, sudur (haşere ilacı sıkmak, ağır bir otolezyonizmdir!). Bu nedenle en iyi kurtulma yolu suya girmek veya duşun altına kaçmak ya da kova kova suları kendi başından aşağı dökmektir.

Daha sonra ne yapılmalıdır?

Entoksikasyon, zehrin emilmesi nedeniyle belli bir süre sonra ortaya çıkacağı için bir ilk yardım merkezine gidilmelidir. Bugün antişok etkili damar içi kortizonlu ilaçlar, her çeşit serumlar ve daima daha yeni ve etkili işlemler vardır.

Zehri, ciltten biraz olsun temizlemek için batmış iğneleri çıkarmak yararlı olmaz mı?

Bu, tek sokma için tavsiye olunacak bir yoldur. Daha fazla sokmalar hâlinde bir ilk yardım merkezine başvurmak yapılacak en akıllı iş olur.

İğne çıkarıldığı takdirde tetanos aşısı gerekir mi?

Evet. Bu da, küçük bir cilt yarasıdır. Tabii bu durumda da risk mevcuttur.

Yaban ansı, büyük eşekarası ve atsineğinin sokmaları da arınınkilere benzer mi?

Hayır. Her şeyden önce bu soionalarda iğne yoktur. Bu durumda herhangi bir iğnenin çıkarılması da gerekmez. Bundan başka zehrin farklı bir formik asit düzeyi mevcuttur ve aynı zamanda histamin ve serotonin içerir. Kolaylıkla abseye dönüşebilecek sokmalardır. Ağrılı şişliklere (ö-demler) sebebiyet verebilir, serumlu kabarcıklar oluşturabilirler.

Ä°lk tedavi nedir?

Soğuk suyla yıkanmalıdır. Ne kadar soğuk olursa o kadar iyidir. Gerekirse buz torbası kullanmakta da yarar vardır. Bundan sonra daima doktor tavsiyesine uymak şartıyla antihistaminik ve antienflamatuar tedavisine başlanır. Yine doktor tavsiyesine göre tetanos profilaksisi ve eğer gerekliyse antibiyotik tedavisi de uygulanabilir.

Kene sık görülür mü?

Şehir merkezlerinde pek bulunmamakla birlikte tarım merkezleri veya hayvancılık yapılan bölgelerde belirli bir dağılımları mevcuttur. İnsan topluluklarının yaşadıkları bölgelerde, özellikle hijyen ihtiyaçlarının tam karşılanmadığı yerlerde ise hayvan keneleri yanında pireler ve bitler de görülebilir.

Pire ve bitlerden nasıl kurtulunur?

Doktora danışmadan bile herhangi bir eczaneden sağlanabilecek haşere ilaçları, hiçbir şekilde kullanılmamalıdır. Bunlar, temas hâlinde dahi son derece toksik nitelikte olabilirler.

O halde?

Pireler için: Bunlar, herhangi bir şekilde cilde veya kıllara yapışmaz. İnsanın üzerindekileri çıkarıp yıkanmaya atması ve kendisinin bir duş alıp sabunlanması yeterlidir. Bitler ise daha çok saçlara yapışır. Elbiselerin değiştirilmesi ve duş yetmez. Petrole batırılmış bir pamuk parçasıyla friksiyon yapılmalıdır. Aksi takdirde ilgili bölgenin traş edilmesi gerekir. Bitler çok kaşıntı yapar. Bu nedenle tahriş olmuş bir cilt üzerine petrolle ovuşturma acı verici bir müdahale olduğu gibi aynı zamanda lokal bir kötüleşmeye de sebebiyet verir. Bu durumda traş edilip antihistaminli ve antienflamatuar pomat ve kremlerin kullanılması daha iyidir.

Av köpeklerindeki keneler, bazen insan cildine de geçebilir. Bunlar ciltten nasıl çıkarılır?

İlk anda akla gelebileceği gibi basit o-larak çekmek suretiyle çıkarılmazlar. Çünkü baş ve bacaklar çıkmaz, parçalanır ve derinin içinde kalır; bazen yaşamaya devam ederler. En basit yöntem, petrole batırılmış bir pamuk parçasının, kenenin üzerine bastırılmasıdır. Kene buna dayanamaz, boğulur ve düşer. Ancak bu şekilde tamamen temizlenme imkânı vardır.

Tropikal keneler, gerçekten çok tehlikeli midir?

Evet. Öldürücü kuvvette olanları vardır.

Karıncaların ısırdığı yer neden çok acır?
Çünkü düşmanlarını felce uğratmak için böceklerde ortak bulunan formik asit, karıncalarda da vardır. İlk anda duyulan acı bir tarafa bırakılacak olursa, o kısım ovuşturulmadığı takdirde, tek bir ısırığın formik asit miktarının çok sınırlı olması nedeniyle, birkaç dakika sonra başka semptomlar görülmez.

Eğer bir karınca yuvasının içine düşülecek olursa?

Bu durumda genel etkiler ihtimali söz konusudur. Ancak ekseriya suya girme hâlinde karıncalar uzaklaşır ve ağrı hafifler. Çok sulandırılmış amonyak (biraz kokusu olsun yeter) tatbikleri ve her zamanki antlhistaminli kremler, kısa zamanda yararlı olur.

Tatarcıklar ve sivrisinekler de, klasik sıtma gibi birtakım hastalıklar taşıyabilirler. Bunlardan nasıl korunulur?

Haşere ilaçlarının püskürtülmesi (gözlere püskürtmemeye dikkât),  cibinlik kullanılması ve hayvanlar için çekici olan ı-şıklara dikkat etmek suretiyle korunulur. Bazı özel bölgelerde yol arkadaşlarının belirttikleri profilaksilere dikkat edilmelidir. Yalnız sıtmayı düşünmemeli, aynı zamanda yine sivrisineklerden geçen sarı hummayı da unutmamalıdır.

Örümcekgiller nedir ve ne şekildedirler?

Bunlar, böcek değildir; kendilerine özgü bir sınıfları vardır. Vücutları, üçe değil de (baş++göğüs++karın) ikiye (baş ve göğüs, sefalotoraksta karışmıştır+karın) ayrılmıştır. Bundan başka üç yerine dört çift ayakları vardır. Bunların ısırma ve sokmaları toksikolojiye göre en önemli sırada yer alır. Örümcekler ve akrepler bu sınıfa dahildir.

Avrupa örümceklerinin ısırması tehlikeli midir?

Genellikle hayır. Güney Amerika ormanlarının tropikal örümcekleri (lathro-dectes hasselti) veya Afrika tropikal örümceklerine (lathrodectes mactans, «kara dul» ya da «büyü» adıyla tanınır) oranla daha az saldırgandırlar ve bunlarla kıyas-lanamazlar. Avrupa topraklarında yaşayan en korkunç örümcek lathrodectes tre-decimguttatus adı verilen türdür. Birkaç santimetrelik, kırmızı üzerine on üç lekesi olan, tüylü, siyah bir örümcektir.

Isırması neye yol açar?

Isırma, son derece acılı bir şekilde fark edilir. Sonra oluşum hâlinde bir abse gibi ağrılı bir şişlik belirir.

Ne yapılabilir?

Soğuk lavaj (yıkama), saf amonyaklı solüsyonla tatbikler, antihistaminikler veya kortizonlu antienflamatuarlar, basit ağ rı kesiciler. Spesifik bir panzehir serumunun mevcut olması nedeniyle doktora baş vurulması gereklidir.

Akrepler, soktukları takdirde öldürür mü?

Hayır. Yalnız kendi özel avları için veya toprak sorunlarıyla ilgili olarak savaÅŸtıkları zaman öldürücü olurlar. Avrupa’da insanı öldürücü güçte akrep türleri bilinmemektedir. Halbuki Güney Amerika’da veya Afrika çölleri, Meksika ya da Amerika BirleÅŸik Devletleri’nde bu tür akrepler mevcuttur.

Akrep sokması hâlinde doktorun özel müdahalesinden önce uygulanacak pratik işlemler var mıdır?

Yapılacak işlemler birçok defa sözünü ettiklerimizin aynıdır. Bazen sokma noktası, çok belirgin bir şişlik şeklinde ve bir arı sokmasında olduğu gibi ekimozlu merkezî bir alan görünüşünde belirebilir. Bunun nedeni tropik akreplerin zehrinin, zehirli sürüngenlerinken benzemesidir: He-motoksik ve nörotoksik. Çocuklar ve bazı yaşlı kimseler bir doktora muayene olmalıdır. Özel serumlar vardır.