Kadınların Kısırlığı: En İyi Prognozlar

Çiftin kısırlığına tam olarak karar vermeden evvel doktorun değerlendirmesi gereken noktalar. Gebeliğin teorik düzeni. Müsbet ve menfi prognozlar. Birkaç önemli tavsiye.

Kısır çifte ümit vermeden evvel doktor hangi kuralları araştırır?

Doktonun yapması gereken şey çifti mümkün olduğu kadar kısa bir zaman içinde aile kurmaya yöneltmektir. Bunu elde etmek için uzman kişi şu öğeleri göz önünde tutmalıdır:
A) Kadının yaşı (40 yaşından sonra herhangi bir hastalık, hafif de olsa güç çözümlenir).
B) Daha evvel olmuş cerrahi müdahaleler (özellikle jenital sistem üzerine yapılmış ve olumsuz sonuç vermiş olanları).
C) Aynı kadında birkaç kısırlık faktörünün birleşmesi (genellikle doğuştan bir neden vardır).
D) Eşlerin her ikisinde de verimsizlik şekillerinin vahim şekilde varlığı

Kadınlara ait bahsettiğimiz problemler arasında en iyi prognozu hangileri verir?

Belirli bir hastalığın ağırlık derecesini değerlendirmek her zaman mümkün değildir. Doktor ve cerrah elde hazır bulunan prognozdan yararlanabilir: Bir durum birden çok gelişmeye açıksa bu prognoz söz konusu olur. Kısırlıkta geçerli değildir. Bir an evvel çiftlere seçim yapabilmeleri için yeterli bilgilerin verilmesi gerekir. Bunu yapabilmek için daha evvelki tedavi istatistiklerinden yararlanır. Verilerin derinleştirilmesi yani daha detaylı bir prognozun yaratılması uzman kişinin tecrübesine kalır. Bunun sonunda meydana çıkarılan basit liste prognozu kötüye götürecek şeyleri hesaba katmaz.
Ağırlık derecesinin teorik düzenine göre şunları hatırlamak mümkündür:

1) Menstruasyonların düzensizliği (çok uzun veya çok kısa âdet dönemleri);
2) lokal iltihaplanmayla birlikte görülen rahim boynu mukusuna ait hastalık halleri (rahim boynunun aşınması, rahim boynu ve vagina iltihaplanması);
3) hormonal faktörlere bağlı rahim boynu mukusuna ait hastalıklar (yoğunluk, miktar, ayrılma);
4) ovülasyonun olmaması;
5) yumurtalıkta ve rahim borularında olan iltihaplanmalar;
6) pelvise ait rahim borularını içine almayan iltihaplanmalar;
7) karınla ilgili ameliyatlardan sonra meydana gelen yapışmalar;
rahmin çok küçük olması;
9) jenital sistemde hafif oluşum bozuklukları (rahmin eyer şeklinde veya çift boynuzlu olması gibi).

Prognozu daha kötü olanlar hangileridir?

Daha evvelki soruda kullanılan mantık, prognozu daha kötü olan vakalarda geçerli değildir. Bu durumlarda ya şimdilik bir çözüm bulunamamıştır ya da çok vahim oldukları için karmaşık bir cerrahi müdahale gereklidir. Gereken ameliyatın güç olması başarı ihtimaline bağlı olarak o vaka için geçerli olan prognozu değiştirecek bir durumdur. Prognozu kesinlikle olumsuz olan patolojiler şunlardır:
1) Jenital tüberküloz yüzünden rahim borusunun iki yandan kapalı olması (pelviskopik teşhis);
2) rahim borularının tıkanıklığını gidermek için yapılan plastik ameliyattan veya yine boruların tekrar yerlerine yerleştirilmesi için yapılan cerrahî müdahaleden ya da rahim borularının iki yanlı anastomozundan sonra bu boruların daimi kapatılması;
3) rahim borularının alınması;
4) yumurtalıkların alınması.

Kadınların kısırlığına karşı koruyucu özellik taşıyan tavsiyeler nelerdir?

Profilaksi belirli bir hastalıktan korunmak için en iyi şartları doğuran bütün önlemleri içine alır. Kısırlıkta konu oldukça geniştir ve her kısırlık vakası için ayrı bir profilaksi vardır. En azından sık görülen basit patolojik şekillerin jenital sisteme ait karmaşık rahatsızlıklar hâline gelmesine engel olmak için tavsiyede bulunulabilir. Bunların en önemlileri şunlar dır:
1) ailede tüberküloz vakaları   varsa
akciğerler sık sık kontrol ettirilmeli ve uygun zamanlarda terapi yapılmalıdır;
2) çocukluktan beri şişmanlıktan kaçınılmalıdır;
3) ailenin başka fertlerinde varsa endokrin bezleriyle ilgili hiçbir hastalık ihmal edilmemelidir;
4) âcil değilse ve çok yararlı olmayacaksa karınla ilgili ameliyatları kabul etmemelidir. Bu daha çok çocuklukta, apandist gibi ameliyatlarda önemli olur;
5) jinekolojik kontrol: 1) İlişkide bulunmadan evvel; II) doğum kontrolüne başlamadan evvel; III) 18 yaşma kadar menstruasyonlar başlamazsa; IV) menstruasyonlann ve ameliyat devresinin dışında jenital yörede ağrı olursa; V) kronik vagina iltihaplanması olduğu zaman;
6) çocuk olmuyorsa uzman bir merkeze başvurmak;
7) kısırlık probleminin en başta şahsi bir problem olduğunu bilmek ve ancak çiftlerin seçim yapma, tavsiye edilen tedavileri geri çevirme hakkı olduğunu hatırlamak.

Çiftlerin cinsel hayatlarına yönelik koruyucu tavsiyeler var mıdır?

İki basit şey tavsiye edilebilir. Bunlardan birincisi ilişkilerin şıklığıyla ilgilidir: Cinsel birleşmeler onilasyon devresinde manasızca üst üste gelmemelidir (depo edilmiş spermatozoonların harcanması) ve iki haftayı aşan birleşme aralarından kaçınılmalıdır (depo edilmiş spermatozoonların yaşlanması).
İkinci tavsiye, çiftin ilişkilerine verdiği anlamla ilgilidir. Eğer ilişki sadece çoğalma olarak kabul ediliyorsa ve bu şekilde aranılıyorsa huzursuzluktan doğan bir sinir bozukluğunun ortaya çıkması ve psikolojik kısırlığın meydana gelmesi mümkündür.

İkinci dereceden kısırlık ve verimsizlik için değişik teşhis teknikleri var mıdır?

İkinci derecede kısırlıkla ilgili olarak elle tutulur inceleme imkânları yoktur. Daha çok ilk aylarda düşük yapan kadınlara ait olan verimsizlik vakalarında ise kadının fonksiyonel, bulaşıcı ve genetik özelliklerini testlerle kontrol altında tutmak daha kolaydır.

Kısır bir kadın nasıl bir tedaviye tâbi tutulur?

Kısırlık bir hastalık değil; ateş,   başağrısı, birdenbire nöbet tarzında gelen karın ağrısı gibi bir semptomdur. Bunu tedavi etmek, sebebini keşfederek buna çare bulmak demektir. Fonksiyonel kısırlık nedenleri bütün vakalarda tıbbi önlemler gerektirir: Azaltıcı tesir yapan hormonal tedaviler, aşın bir durum olduğu zaman uyarıcı veya yedek olarak kullanılan hormonal tedaviler.
Morfolojik nedenler hem bir doktor hem de bir cerrah tarafından çözümlenebilir. Ameliyatla tedavisi mümkün olmayan ve bazan da ameliyatın kaçınılmaz olduğu vakalar söz konusu olduğu için (rahmi meydana getiren bölümlerde ve pelviste olan iltihaplanmalar; rahim borularının kapatılması, oluşum hataları gibi) doktor ve cerrah arasındaki seçim tesadüfe bırakılmaz. Tedavinin cerrahi yönü, özellikle kadın tarafından sorumlulukla karşılanmalıdır. Kısırlığın kendisi vahim bir durum teşkil etmez. Birçok alternatifler vardır. Kadın yaptığının bilincinde olmalı ve tercihlerini serbestçe yapmalıdır.

Cerrahi tedavinin güçlükleri ve tehlikeleri nelerdir?

Ameliyat her zaman zorluk ve tehlike getirir. Kısırlık ameliyatları tehlikeli olmaktan ziyade güçtür. Hayat için çok gerekli olmayan organları ilgilendirir. Güçlük, ameliyatın çok hassas şekilde yapılması mecburiyetiyle ilgilidir. Bunu yapabilmek için en büyük merkezlerde «Mikrocerrahi» denen alışagelmişin dışında yeni teknikler bulunmuştur. Mikrocerrahi ameliyatları yapabilmek için ameliyat edilen sahayı en az yirmi defa büyüten büyüteçlerden faydalanmak gerekir. Ayrıca iğneler ve çok küçük ipliklerden yararlanılır. Bu iplikler o kadar incedir ki şekilleri ve oluşumları gözle görülecek gibi değildir. Kısırlık cerrahisinde karşılaşılan tek tehlike istenen başarırım elde edilip edilmeyeceğidir. Bütün güçlüklere rağmen böyle bir ihtimal söz konusudur ve gittikçe artmaktadır.

«Yumurtalığın koni şeklinde rezeksiyonu» nedir ve neye yarar?

Fonksiyonel hastalıklar arasında tek ameliyat gerektiren durumdur. Yumurtalıkların hacmini küçültmek için her yumurtalıktan koni şeklinde bir dilimin alınması anlamına gelir. Karmaşık bir problem yüzünden yumurtalıklar yumurta üretemedikleri zaman bu ameliyata başvurulur. Yumurtalıklardaki yumurta, sertleşmiş ve kalınlaşmış kapsülleri üzerinde dışarı çıkabilmek için bir açıklık bulamıyor demektir.

Rahim borularının tıkanıklığım gidermek İçin yapılan plastik ameliyat neye yarar?

Bu ameliyat rahim borusunun (sal-penks) en uç kısmının (rahim boynunun dış ağzı) plastik şekilde onarılmasıdır. Genel iltihaplanmalar yüzünden rahim boruları karın boşluğuna açılan kısımlarında tıkanırlarsa bu ameliyat uygulanır. Başarı şansı % 50 dir.

Rahim borularının tamamının veya bir kısmının tekrar yerine yerleştirilmesi ne demektir ve neye yarar?

Bu ameliyatın başarı şansı azdır. Rahim borusu rahimden ayrılır. Duvarın içinde kalan kısmı, yani duvardan içeri giren kısmı alınır; rahim borusunun sağlam kalan bölümü alman kısmın boş kalan yerine bağlanır. Sorumlu herhangi bir hastalık duvarın içinden bir tıkama yaptıysa rahim borularına bu ameliyat uygulanır.

«Yapışmalara ait lizis» ne demektir ve neye yarar?

Mikrocerrahi tekniğiyle yapıldığı takdirde bütün ameliyatların üstünden gelen bir ameliyattır. Çok uzun zaman istese bile çok basittir: Daha evvelki ameliyatlar veya iltihaplanmalar nedeniyle birbirine yapışmış bütün pelvis organlarını ayırmaya yarar.

Metroplastik nedir ve neye yarar?

Embriyolojik nedenlerle oluşumunda bozukluk olan bir rahmin (metro) normal anatomisini plastik cerrahi yoluyla sağlamak için bu ameliyat yapılır. Jenital sistemin doğuştan oluşum bozuklukları birçok tipte olabilir. Bizim kanaatimizce rahim çok anormal olsa bile gebeliği sonuna kadar götürebilir. Oluşum bozukluğuyla ilgili herhangi bir durumun fonksiyonel görevini yarıda kesmesi söz konusu olursa metroplastik ameliyat yapılır.

Miyomektomi nedir ve neye yarar?

Rahim miyomlarının ameliyatla çıkarılması demektir. Rahim miyomu hormonal nedenlerle oluşan iyi huylu bir tümördür (östrojenlerin çok fazla üretilmesi yüzünden). Ayrıca yaş ve doğum olaylarıyla ilgili olarak oluşabilir. Hayatî bir önemi olmasa bile yan tesirleri olan vakalarda yapılması sağlık verilir (kanamalar, menstruasyonların ağrılı olması, organların basınç altında kalması, rahim ağırlığının artması).
Bunlara bağlı diğer bir konu kısırlıktır. Özellikle de miyomun rahim borularının kaynağına veya rahim boynu çevresine yerleştiği zaman söz konusudur. Kısırlıkla ilgili yeterli nedenler bulunamadığı zaman uygun zamanını bulup miyomektomi yapmak gerekir; miyomun hacminin
büyümesi cerrahi prognoz için bir tehlike yaratmamalıdır.

Evlat edinmek ne zaman tavsiye edilir?

Evlat edinme işi kısırlığın tıbbi tedavi yönlerinden biri gibi kabul edilmelidir. Bunu böyle anlamak, derin insancıl anlamıyla kabul etmek demektir; çocuk sahibi olma arzusuna çok kesin bir çözüm yolu getirmek anlamına gelir. Doktor değerlendirdiği vakanın ümitsiz olduğunu gördüğü zaman eşlere evlat edinmeyi tavsiye etmelidir.