Erkeklerin Kısırlığı: Nedenler ve Profilaksi

Cinsel hastalıklar hakkında gençleri uyarmanın faydaları. Kriptorşidizm ve varikosel zamanında tedavi edilirse üreme fonksiyonunu etkilemez.
Doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası nedenleri. İş çevresine, ilaçlara ve narkotiklere bağlı zehirlenmeler. Bakterilerin ve virüslerin enfeksiyonu nasıl rol oynar.

Erkeklerde kısırlığın önüne geçilebilir mi?

Bu konuda profilaksi, özellikle çocukluk yaşlarında ve okul çağında çok önemlidir.

Erkekte hayatın İlk yıllarında anlaşılabilen kısırlık sebeplerinden en sık olanı hangisidir?

Testislerin ektopisi yani bulunduğu yerden ayrılarak vücudun başka bir yerine yerleşmesidir. : Anne-babanın ve okul öğretmeninin çocuğu küçükten başlayarak kontrol etmesi şarttır. Testislerin kasık kanalında kalıp aşağı inmemesi yani kriptoşidizm muhtemel nedenlerden biridir.
Kriptorşidizm söz konusu olduğu zaman hangi yaşta müdahale etmek gerekir?

En erken 5-6 yaşlarında müdahale etmek gerekir. 3-4 yaşlarında aşağı inemeyen testislerde mikroskopik anormallikler vardır ve bunlar yetişkinde spermaların yetersiz üretilmesine neden olabilir.

Kriptorşidizm nasıl tedavi edilir?

Hipofizden salgılanan gonadotropiner bazı vakalarda yeterli olabilir. Ama çoğunlukla ameliyatla düzeltilir; çünkü oluşum bozukluğu doğuştandır.

Başka hangi kısırlık etkeni bu önlemle düzeltilebiIir?

Ergenlikte varikosel   geçirmiş erkeklerde meni testi yapmak ve çoğaltma fonksiyonunu kontrol etmek gerekir.

Varikosel nedir?

Testisin sperma kordonu içindeki damarların varis yaparak genişlemesi demektir.

Varikosel her zaman kısırlık nedeni olur mu?

Hayır. Varikoseli olup da çok verimli olan erkekler vardır. Kısır hastalarda varikoselin birçok olayda görüldüğü ve bunun düzeltilmesinin meninin durumunu iyiye götürdüğü bilinmektedir.

Varikosel nasıl tedavi edilir?

Tedavisi cerrahi yoldan yapılır. Ameliyat travma tehlikesi taşımaz. Birkaç gün hastanede yatmak gerekir.
Kriptorşidizm ve varikosel vakaların önüne geçmekten başka erkeğe ait diğer profilaksi şekilleri nelerdir?
Özellikle okul çağında ve askerlikte gençleri blenorraji yani belsoÄŸukluÄŸu ve sifiUis (frengi) konusunda uyarmak gerekir. Ä°kinci Dünya Savaşı’ndan sonra tamamen ortadan kalktığı sanılan bu iki zührevi hastalık altmış senelerinden sonra yeni cinsel geleneklerin müsamahasına baÄŸlı olarak tekrar ortaya çıkmıştır. Gençlerin spermatik yollardaki tıkanmaların çoÄŸunluÄŸunun belsoÄŸukluÄŸundan kaynaklandığını bilmeleri gerekir. Bu hastalığın tedavisi bitince, bütün semptomlar ortadan kalksa bile elde edilen sonuçların doÄŸruluÄŸunu saptamak için kontrollere devam etmek gerekir. BelsoÄŸukluÄŸundan kuÅŸkulanıldığı zaman antibiyotik tedavisi uygulamak ÅŸarttır. Ä°drar yollarındaki salgıyı incelemek için bir uzmanın teÅŸhisini almak gerekir. Ancak o zaman spesifik bir antibiyotik tedavisine baÅŸlanır.

Krîptorşidizm, varikosel ve belsoğukluğundan başka belli başlı kısırlık nedenleri hangileridir?

Bunları üç büyük gruba ayırabUiriz. Kısırlık nedenleri doğum öncesine, büluğ öncesine ve sonrasına ait olabilir.

DoÄŸumdan evvel olan etkenler nedir?

Bunlarm tedavi imkânı maalesef azdır. En sık görülenleri: Genetik yapının anormal olması, oluşum bozuklukları, «Sertoli hücreleri»nin hastalığı.

Genetik yapıya ait anomali durumları hangileridir?

Klinefelter hastalığı, kromozomlara bağlı alterasyonlar en sık olanıdır. Erkeklerde % 0,20 oranında yani her 500 erkekte bir görülür. Hastalık yetişkin yaşta teşhis edilebilir çünkü başlıca semptomları jinekomasti ve testislerin küçük olması, tohum kanallarının yetmezliğidir. Testisler hiçbir zaman spermatozoon üretemediği için bu hastalık kesin kısırlık yapar. Ama çoğunlukla erkeğin cinsel faaliyeti normal ve tatmin edici olur.

Oluşum bozuklukları nelerdir?

OluÅŸum bozuklukları, her iki testisin doÄŸuÅŸtan olmaması, testis aplazi’si yani testis dokularının noksan veya kötü oluÅŸması gibi en ağır ÅŸekillerle, meni yollarının bir kısmının olmaması, yani meni atımı sırasında spermlerin geçtiÄŸi kanalların olmaması gibi basit ÅŸekilleri içine alır.
Testis aplazisi söz konusu olursa kısırlık problemi ikinci dereceden kabul edilir. Kişi genetik olarak erkek sayılırken olaylara bakış açısından bir kadın gibidir: Testisler olmadığı için testosteron yani erkeklik karakterini belirleyen hormon yoktur.
Meni yollarının bir bölümünün olmaması daha hafif bir durumdur. Epididimin bir kısmı veya tamamı, ersuyu kanalı, meni torbaları kısmen veya tamamen olmayabilir. Bu durumlarda genetik olarak normal sayılan kişi hormon yönünden de normaldir.

Sertoli hücrelerinin hastalığı nedir?

Bu çok sık olmayan bir hastalıktır: Olgunlaştıkları zaman spermatozoonlara yer veren hücrelerin olmamasıdır. Embriyon döneminde bu hücreler tam göç edememişlerdir. Hastalar normal erkeklerdir. Cinsel karakterleri normaldir; testisleri normale yakındır ama menide spermatozoonlar mevcut olmadığı için önüne geçilmez şekilde kısır kabul edilirler.

Buluğdan önce görülen kısırlık nedenleri hangileridir?

Bunlar: Kriptorşidizm, teslislerin birinci dereceden yetmezliği, hipofizin birinci dereceden yetmezliği. Teslislerin birinci dereceden yetmezliği, nedeni teslislerin içinde olan bir faaliyet kusuru yüzünden bunların normal olarak gelişmemesidir.
Bazen bu durum diğer organları ilgilendiren hastalıklarla birlikte görülür. Travmalar nedeniyle ergenlikten evvel ortaya çıkan teslis yetmezlikleri daha ilginçtir: Yaralanmalar, düşmeler spor travmaları gibi. Ama çoğunlukla kasık fıtığı ve kriptorşidizm gibi ameliyatlardan sonra kalan ikinci dereceden travmalara bağlı olurlar.
Hipofizin yetmezliği kısmi veya tam olabilir (hipofiz organizmanm bütün bezlerinin fonksiyonunu etkiler). Buradaki bir yetmezlik durumu teslislerin kötü oluşmasına ve kısırlığa neden olur.

Ergenlikten sonra görülen başlıca kısırlık sebepleri nelerdir?

Bunlar: Zehirlenmeler, jenital yolların iltihaplanması ve endokrin bezlerinin iyi çalışmamasıdır.

Bunlar hangi zehirlenmelerdir?

ErkeÄŸin verimlilik durumunu etkileyen meslekle ilgili zehirlenmelerdir.

İş çevresinin önemi var mıdır?

Tabii. Radyasyona ve yüksek ısı kaynaklarına hedef olan testisler (hastanelerde radyoloji bölümünde çalışan personel gibi) spermatozoonlarm oluÅŸumunu etkiler. VerimliliÄŸi etkileyen zararlı maddeler de vardır. 1955′ten beri tarımda kullanılan dibrom-klor-propan denen bir maddenin bu maddeyle devamlı temas hâlinde olan işçileri olumsuz yönde etkilediÄŸi saptanmıştır. Devamlı benzol ile uÄŸraÅŸmak da aynı   sonuçlan   doÄŸurur.

Zararlı ilaçlar olabilir mi?

Evet. Uzun zaman alındıkları zaman verimliliği zaman zaman azaltan ilaçlar vardır. En çok kullanılanlar arasında idrar yollarını temizleyen ilaçlar, depresyona karşı alman sakinleştiriciler gelir.

Keyfî zehirlenmeler nelerdir?

Sigara ve alkol testis üzerinde olumsuz etki bırakır. Alkoliklerde alkolün testislere zararı karaciğere olan zararından daha yüksek olabilir. Çok sigara içenler sigarayı bıraktıkları zaman, iyiye doğru gidişat görmüşlerdir.

Uyuşturucuların alınması da zararlı olabilir mi?

Bütün uyuşturucular alışkanlık şeklinde alındıkları zaman kısırlık yapabilir. Bunların olumsuz etkileme mekanizması çift yönlü çalışır: Bir yandan cinsel arzuyu azaltır ve kişiyi iktidarsızlığa götürür; diğer yandan testiste histolojik lezyon yaratırlar.

Erkeklerin kısırlığında psişik etkenlerin rolü nedir?

Psiko-fiziksel dengenin iyi olması iç salgı bezlerinin iyi çalışması şarttır. Büyük şok geçiren erkeklerde (ölüme mahkûm olmak, tutsaklık, trafik kazaları gibi) verimliliğin azaldığı görülür. Bu yüzden, meninin az olduğu durumlarda hastanın psişik şartlarını zorlamamak ve huzursuzluk hâlinin cinsel faaliyetle ilgili olup olmadığını araştırmak gerekir.

Virüs hastalıkları içinde teslislere en kolay yerleşen hangisidir?

Parotitis yani kabakulak en sık kısırlık nedeni olabilen virütik hastalıklardandır. Parotitis virüsü testislerde hafif bir iltihap yapar. Görünüşte testisler normalden daha küçüktür ve histolojik lezyonlar hastalığın olmasından 10-20 sene sonra ortaya çıkar.

Üretra, epididim, prostat iltihabı yapan bakteriyel durumlar verimlilikle ilgili olabilir mi?

Evet: Bu iltihaplanmalar verimliliğin azalmasına neden olabilir. Çünkü meninin plazma kısmında yaşama imkân vermeyen bir çevre meydana gelir ve spermatozoonların burada yaşaması olamaz.
mümkün

Menideki plazmanın üretilmesi hangi organlara aittir?

Menideki hacmin % 30′u prostat sal-gısına, % 60′ı meni keselerinin salgısına aittir. Bu organların iltihaplanması çoÄŸunlukla semptom göstermeden meydana gelir ve üreme kapasitesini önemli miktarda azaltabilir. Bu yüzden meni yollarındaki en ufak bir hastalık hâlini bile ihmal etmemek gerekir. Ãœretra, prostat, meni kesesi, epididim iltihaplan özellikle gençlerde hemen teÅŸhis edilmeli ve tedaviye tâbi tutulmalıdır. Kronik bir hal almaları meni plazmasının nicelik ve nitelik olarak kötü üretilmesi anlamına gelir.

DiÄŸer bezlerin alterasyonu (tiroid ve pankreas gibi) erkeÄŸin verimliliÄŸini etkiler mi?

Evet. Şeker hastalığının çok vahim olduğu veya tiroid bezinin iyi çalışmadığı hastalarda spermada yetmezlik görülür. Bu bezlerin fonksiyonunu düzeltmek için uygulanan tedavi, meni için de olumlu sonuçlar verir. Vahim şeker vakaları meni atımına ait mekanizmanın kötü çalışmasına neden olur: Meni yanlış bir yol tutturur ve mesaneye doğru gider. Hasta boşalma hissini duyar. Teşhis İçin ilişkiden bir saat sonra idrarın tahlile götürülmesi gerekir.
Şeker tedavisinden sonra bu bozukluk yok olmazsa suni döllenmeye başvurulabilir; spermatozoonlar da mesaneden alınır.

Beslenme spermatozoonların oluşumunu etkiler mi?

Çok ağır sürdürülen bir rejim uzun süre devam ederse bütün organlara olduğu gibi testislere de büyük zarar verir. Bütün gıdalar gerektiği gibi vücuda mal edilemezse aynı sonuç doğar (yağlar, proteinler, şekerler ve mineraller). Bu, emilme ile ilgili hastalıklarda, kronik şekillerin beslenme yetersizliği yaptığı hastalıklarda karşımıza çıkan bir durumdur. A vitamininin spermatozoonların oluşumunda büyük etkisi vardır. Bizim günlük diyetimizde A vitamini yeterli derecede bulunur.
Aynı şey E vitamini için de söylenebilir.

Cinsel ilişkilerin sıklığı verimlilik durumu üzerinde bir anlam taşır mı?

Cinsel birleşmelerin sık olduğu vakalarda meni atımının değişimlerini incelemek için çok az sayıda çalışma yapılmıştır.
Cinsel birleşme sık olduğu zaman spermatozoonların hareketliliği yüksektir ama sayılan azalır. Normal şekle dönmek birkaç hafta alır. Buna göre, bir ay içinde belirli bir zamanda sık ilişkide bulunmaktan çok zamana uygun düzenli bir cinsel faaliyet tavsiye edilir.

Testisleri lokal yoldan etkileyerek bunların çalışmasını azaltan etkenler olabilir mi?

Evet. Isının yüksek olması verimlilik için zararlıdır. Spermatozoonların oluşması vücut ısısının en az iki derece altında olan bir sıcaklıkta meydana gelir. Testisler karın boşluğunun dışında bulunur: Bulundukları yerin derisi incedir ve ısıyı düzende tutan Önemli bir görevi vardır.
Spermatozoonların üretilmesi uzun zaman için testislere etki eden her ısı artışıyla olumsuz yönde etkilenir. Sliplerin ve dar blucinlerin kullanılması aslında sakıncalıdır, çünkü bunlar skrotumu karın duvarlarıyla temas hâline getirdikleri için ısıyı yükseltirler.

Daha evvel olmuş ateşli hastalıklar verimlilik durumunu etkiler mi?

Vücut ısısının çok fazla yükselmesine neden olan bütün hastalıklar spermatozoonlarda bir azalma yapabilir. Ateşli hastalığın geçmesinden 3040 gün sonra her şey normale dönüşür. Uzun süren vahim bulaşıcı hastalıklar da aynı aliterasyonlara neden olur. Bunlar arasında tifo, sıtma hatırlanabilir. Sıtmadaki ateşli nöbetler üreme kanallarını vahim şekilde etkiler. Kronik hastalıklar arasında tüberküloz sayılabilir.

Erkekliğin erken yok olması söz konusu olabilir mi?

Normal olarak erkeğin testisleriyle ilgili faaliyeti çok yavaş azalır ve ilerleyen yaşlarda bile etkili olabilir. Ayrıca erkekte kadınların menopoz dönemine benzer bir durum söz konusu değildir. Buna rağmen bazı hastalarda hararet basması, cinsel arzunun azalması, testosteron değerinin azalması ve gonadotropinlerin fazlalaşması gibi erken kesilme durumları görülür.